شمس الدين حافظ
56
غزليات حافظ ( فارسى )
اختلاف متنها : 2 - ق - روى سوى قبله خ - روى سوى كعبه پ - رو بسوى كعبه مصرع اول بيت دو « روى سوى كعبه » از « رو به سوى كعبه » و « روى سوى قبله » به نظر ما بهتر است . 3 - ق - پ - در خرابات طريقت ما بهم منزل شويم خ - در خرابات مغان ما نيز هم منزل شويم . ضبط نسخه ق در مصرع اول بيت سوم مناسب است . زيرا « هم منزل » با طريقت ملازمت دارد . 5 - خ - مرغ دل را صيد جمعيت به دام افتاده بود * زلف بگشادى ز شست ما بشد نخجير ما پ - مرغ دل را دام جمعيت به دست افتاده بود * زلف بگشادى و باز از دست شد نخجير ما ق - در نسخه ق اين بيت نيامده است . مصرع اول بيت پنجم « صيد جمعيت به دام افتاده بود » بر « دام جمعيت به دست افتاده بود » ارجح است زيرا « صيد جمعيت » مسند اليه « نخجير ما » در مصرع دوم مىباشد . و اما در مصرع دوم « زلف بگشادى و باز از دست شد » بهتر از « زلف بگشادى ز شست ما بشد » مىباشد زيرا واژهء شست غالباً به معنى تور ماهيگيرى است و در اينجا مناسبتى با « مرغ دل » و « صيد جمعيت » ندارد . علاوه بر اين واژه « باز » با كلمه « مرغ » در مصرع اول داراى صنعت مراعات نظير است و كلمهء « شد » نيز از « بشد » زيباتر مىباشد . 6 - ق - خ - آيتى از لطف بر ما كشف كرد پ - آيتى از لطف بىچون خ - پ - ز آن سبب ق - ز آن زمان « ز آن سبب » در بيت ششم نسخهء پ و خ بر نسخهء ديگر ارجح به نظر مىآيد . 7 - خ - در گيرد شبى - آه آتشبار ق - در گيرد شبى - آه آتشناك پ - در گيرد دمى - آه آتشبار گزينش « در گيرد شبى » در نسخه ق و خ بر « درگيرد دمى » در نسخه پ برتر است به سبب آنكه كلمه « شبگير » در مصرع دوم با « درگيرد شبى » در مصرع اول از نظر صنعت بديعى همسويى دارد و اما « آتشناك » با « سوز ناله » متناسبتر از « آتش بار » است . « ناك » با « ناله » از جهت موسيقى كلام هم زيباست . 8 - خ - باد بر زلف پ - بادى از زلف ق - اين بيت در نسخه ق نيامده است . « باد بر زلف تو آمد » در مصرع اول بيت هشتم ، با توجه به اينكه شاعر در ادامه سخن مىگويد « شد جهان بر من سياه » بهتر از « بادى از زلف تو آمد » مىباشد و تكرار كلمهء « بر » شعر را زيباتر مىكند .